Co to jest spadź i skąd się bierze? Jak powstaje spadź na jodle?
Kiedy myślimy o miodzie, najczęściej wyobrażamy sobie pszczołę lecącą z kwiatu na kwiat i zbierającą nektar. Ale nie każdy miód powstaje właśnie w ten sposób.
Jest taki miód, którego historia zaczyna się nie na kwiatach, ale… na drzewach.
To miód spadziowy.
A żeby zrozumieć, skąd bierze się jego charakterystyczny smak, aromat i wygląd, trzeba cofnąć się o jeden krok wcześniej – do spadzi.
Bo zanim pszczoła przyniesie do ula spadź, w lesie musi wydarzyć się coś niezwykłego:
JODŁA → MSZYCA → SPADŹ → PSZCZOŁA → UL → MIÓD SPADZIOWY
W tym artykule pokażemy Ci, jak wygląda cała ta niezwykła droga.
- Co to jest spadź?
- Czy spadź pochodzi z jodły?
- Co wspólnego z miodem ma mszyca?
- Jak wygląda spadź na jodle?
- Jak pszczoły zbierają spadź?
- Spadź a nektar – czym się różnią?
- Dlaczego nie każda jodła daje spadź?
- Dlaczego jednego roku jest dużo spadzi, a innego prawie wcale?
- Dlaczego miód spadziowy jest ciemny?
- Od jodły do słoika – jak powstaje miód spadziowy?
- Spadź jodłowa – mały element wielkiego ekosystemu.
- A jak wygląda to w naszej pasiece?
Co to jest spadź?
Spadź to słodka, lepka ciecz powstająca w wyniku aktywności owadów żywiących się sokami roślin.
W przypadku spadzi jodłowej szczególną rolę odgrywają mszyce żerujące na jodle.
Mszyca nakłuwa tkanki drzewa i pobiera sok roślinny. Wykorzystuje znajdujące się w nim składniki potrzebne jej do życia, a pozostałą część wydala w postaci słodkiej, lepkiej cieczy.
Ta ciecz osadza się na igłach, gałązkach i innych częściach drzewa.
To właśnie spadź, którą później mogą odnaleźć pszczoły.
Mechanizm ten jest dobrze opisany w materiałach dotyczących tradycyjnych polskich miodów spadziowych. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazuje, że w przypadku spadzi jodłowej mszyce pobierają sok z gałęzi jodły, wykorzystują jego część pokarmową, a pozostałą słodką ciecz wydalają jako spadź.
Czy spadź pochodzi z jodły?
Tak, ale tutaj warto doprecyzować jedną bardzo ważną rzecz.
Spadź iglasta – jodłowa nie jest po prostu sokiem wypływającym z drzewa.
Jodła jest rośliną, z której mszyce pobierają sok, ale sama spadź powstaje w związku z działalnością tych owadów.
Dlatego możemy powiedzieć:
jodła dostarcza sok roślinny → mszyca go pobiera → mszyca wydala spadź → pszczoła ją zbiera.
W Polsce szczególne znaczenie ma spadź pochodząca z jodły pospolitej (Abies alba). W materiałach dotyczących miodu spadziowego jako producenta spadzi jodłowej wskazuje się miodownicę jodłową zieloną (Cinara pectinata).
Co wspólnego z miodem ma mszyca?
To chyba najbardziej zaskakująca część całej historii.
Kiedy patrzymy na mszycę na jodle, trudno sobie wyobrazić, że ten niewielki owad może mieć wpływ na powstanie jednego z najbardziej charakterystycznych polskich miodów.
A jednak.
Mszyce żywią się sokami roślin. Ich aparat gębowy pozwala im pobierać sok z tkanek roślinnych. Ponieważ pobierany sok zawiera dużo wody i składników, których owad nie wykorzystuje w całości, część zostaje wydalona jako słodka ciecz.
W większych koloniach spadź może pokrywać igły i gałązki drzew.
I wtedy do pracy mogą wkroczyć pszczoły.
Chcesz zobaczyć jak wygląda mszyca na jodle koniecznie zobacz filmik na IG 👉 https://www.instagram.com/p/Da3fC_rtKXX/
Jak wygląda spadź na jodle?
Spadź jest lepka i słodka. Może pojawiać się na igłach i gałązkach jodły, a pszczoły mogą zbierać ją bezpośrednio z powierzchni roślin.
W przypadku niektórych miodów spadziowych pszczoły mogą również pobierać spadź z roślinności znajdującej się bezpośrednio pod drzewami.
To właśnie dlatego obserwowanie jodły może być dla pszczelarza bardzo interesujące.
Na pierwszy rzut oka widzimy zwykłe drzewo.
Pszczelarz może jednak zwracać uwagę na to, co dzieje się na jego gałęziach, igłach i w całym otoczeniu drzewa.
Bo las może właśnie „produkować” pożytek dla pszczół.
Więcej o miodzie spadziowym iglastym – jodłowym i miodzie spadziowym liściastym przeczytasz w naszym blogu 👉 https://miodywadowickie.pl/miod-spadziowy-na-co-pomaga/
Jak pszczoły zbierają spadź?
Kiedy pojawi się odpowiednia ilość spadzi, pszczoły mogą zacząć ją zbierać.
Podobnie jak w przypadku nektaru, pszczoła pobiera słodką substancję i transportuje ją do ula.
Tam zaczyna się kolejny etap.
Spadź trafia do rodziny pszczelej, gdzie jest dalej przetwarzana przez pszczoły.
Pszczoły wzbogacają przyniesiony surowiec o własne wydzieliny enzymatyczne, a następnie składają go w komórkach plastra. W trakcie dojrzewania miód traci część wody i zmienia swoje właściwości.
Kiedy miód jest odpowiednio dojrzały, pszczoły zasklepiają komórki woskiem.
Dopiero wtedy pszczelarz może rozpocząć kolejny etap – miodobranie.
Ministerstwo Rolnictwa opisuje właśnie taki ciąg: zebranie spadzi przez pszczoły, dostarczenie jej do ula, przetworzenie w miód, a następnie pozyskanie dojrzałego, zasklepionego miodu.
Spadź a nektar – czym się różnią?
To jedno z najczęstszych pytań.
Nektar
Nektar jest produkowany przez rośliny i znajduje się w kwiatach. Pszczoły zbierają go podczas odwiedzania kwiatów.
Spadź
Spadź jest związana z działalnością owadów żywiących się sokami roślinnymi. Pszczoły zbierają ją przede wszystkim z powierzchni roślin, m.in. drzew.
Dlatego możemy powiedzieć:
miód nektarowy zaczyna swoją historię w kwiatach, a miód spadziowy – w ekosystemie drzew i owadów.
To bardzo duże uproszczenie całego procesu, ale świetnie pokazuje podstawową różnicę.
FAO klasyfikuje miód spadziowy jako miód powstający po zebraniu przez pszczoły spadzi związanej z działalnością owadów pobierających soki roślinne.
Dlaczego nie każda jodła daje spadź?
To kolejny ważny element tej historii.
Sama obecność jodeł nie oznacza jeszcze, że pszczoły będą miały dostęp do dużej ilości spadzi.
Potrzebne są odpowiednie warunki dla całego układu:
drzewo → owady produkujące spadź → odpowiednie warunki środowiskowe → pszczoły → możliwość zebrania pożytku.
Znaczenie mają między innymi warunki pogodowe oraz sytuacja w danym sezonie.
Dlatego pożytek spadziowy jest znacznie mniej przewidywalny niż mogłoby się wydawać.
W dokumentacji dotyczącej tradycyjnych polskich miodów spadziowych wielkość pozyskania jest wiązana z warunkami pogodowymi danego sezonu.
Dlaczego jednego roku jest dużo spadzi, a innego prawie wcale?
To właśnie jedna z największych zagadek dla osób, które dopiero poznają miód spadziowy.
Może się wydawać:
„Skoro w lesie są jodły, to dlaczego pszczoły nie mogą zbierać spadzi każdego roku?”
Problem polega na tym, że spadź jest zależna od całego łańcucha zależności biologicznych i warunków środowiskowych.
Musi wystąpić odpowiednia aktywność owadów produkujących spadź, a warunki muszą umożliwić jej pojawienie się i zebranie przez pszczoły.
Dlatego dla pszczelarza sezon spadziowy może być bardzo nieprzewidywalny.
Jeden rok może przynieść wyjątkowy pożytek spadziowy, a kolejny – znacznie słabszy.
I właśnie dlatego miód spadziowy jest tak mocno związany z konkretnym miejscem i konkretnym sezonem.
Dlaczego miód spadziowy jest charakterystyczny?
Surowiec, z którego powstaje miód spadziowy, różni się od nektaru kwiatowego.
Spadź zawiera m.in. cukry oraz inne składniki pochodzące z soku roślinnego i związane z procesem jej powstawania.
W przypadku spadzi iglastej obecność różnych związków, w tym żywic i garbników, może wpływać na jej charakterystyczny aromat i smak. Oficjalne opisy tradycyjnych miodów spadziowych wskazują na ich specyficzny, często lekko żywiczny charakter.
Dlatego miód spadziowy może mieć zupełnie inny profil sensoryczny niż delikatne miody nektarowe.
Dlaczego miód spadziowy jest ciemny?
Kolor miodu spadziowego może być bardzo charakterystyczny.
W przypadku tradycyjnych miodów ze spadzi jodłowej opisywane są barwy od szarawo-zielonych i ciemnobrązowych aż po bardzo ciemne – czarne.
Na jego kolor wpływa nie tylko sam surowiec, ale również różne naturalne domieszki obecne w spadzi. W materiałach IJHARS dotyczących miodu spadziowego wspomina się m.in. o ziarnach pyłku oraz zarodnikach grzybów (moczniaka sadzakowego) i glonów, które mogą wpływać na charakterystyczną barwę tego miodu.
Dlatego ciemniejszy kolor miodu spadziowego nie jest przypadkowy.
To część historii miejsca, z którego pochodzi.
Od jodły do słoika – jak powstaje miód spadziowy?
Cały proces możemy przedstawić bardzo prosto:
🌲 1. JODŁA
Drzewo jest źródłem soku roślinnego, którym żywią się owady.
↓
🐜 2. MSZYCA
Mszyca pobiera sok roślinny i wykorzystuje jego część.
↓
💧 3. SPADŹ
Pozostałość jest wydalana w postaci słodkiej, lepkiej cieczy.
↓
🐝 4. PSZCZOŁA
Pszczoły odnajdują spadź i zbierają ją.
↓
🏠 5. UL
Spadź trafia do ula i jest przetwarzana przez pszczoły.
↓
🍯 6. MIÓD
Po dojrzewaniu i zasklepieniu komórek przez pszczoły miód jest gotowy do pozyskania przez pszczelarza.
To niezwykła droga.
I właśnie dlatego miód spadziowy jest czymś więcej niż tylko słodkim produktem w słoiku.
Jest efektem współpracy całego leśnego ekosystemu.
Spadź jodłowa – mały element wielkiego ekosystemu
Kiedy następnym razem zobaczysz jodłę, możesz spojrzeć na nią zupełnie inaczej.
Na jej gałęziach może toczyć się życie, którego na pierwszy rzut oka w ogóle nie zauważamy.
Małe owady pobierają sok roślinny.
Pojawia się spadź.
Pszczoły ją odnajdują.
Zabierają ją do ula.
A tam zaczyna się kolejny etap powstawania miodu.
Jodła → mszyca → spadź → pszczoła → ul → miód.
To właśnie ten niezwykły łańcuch sprawia, że miód spadziowy ma tak wyjątkowe pochodzenie.
A jak wygląda to w naszej pasiece?
W Miody Wadowickie szczególnie cenimy sobie miód spadziowy iglasty, ponieważ nasze pszczoły pracują w otoczeniu Beskidu Małego – terenów, gdzie dużą rolę odgrywa naturalna roślinność i lasy.
Jako pszczelarze obserwujemy nie tylko same pszczoły.
Patrzymy również na las, drzewa, pogodę i to, co dzieje się wokół uli.
Bo przy miodzie spadziowym trzeba patrzeć szerzej.
Nie tylko na pszczołę, ale na cały ekosystem.
I właśnie dlatego sezon spadziowy jest dla pszczelarza tak fascynujący.
Nie da się go po prostu „zamówić”.
Trzeba na niego czekać.
Obserwować.
I kiedy pojawią się odpowiednie warunki – być gotowym.
Najczęściej zadawane pytania o spadź
Co to jest spadź?
Spadź to słodka, lepka wydalina związana z aktywnością owadów żywiących się sokami roślinnymi. W przypadku spadzi jodłowej powstaje dzięki mszycom żerującym na jodle.
Czy spadź jest sokiem z jodły?
Nie bezpośrednio. Mszyce pobierają sok roślinny z jodły, wykorzystują jego część, a pozostałą słodką ciecz wydalają jako spadź.
Czy pszczoły zbierają spadź z jodły?
Tak. Mogą zbierać ją z igieł i gałązek, a w określonych warunkach również z roślinności znajdującej się pod drzewami.
Co mszyca ma wspólnego z miodem spadziowym?
Mszyce są jednym z ogniw powstawania spadzi. Pobierają sok roślinny i wydalają słodką ciecz, którą następnie mogą zbierać pszczoły.
Czy spadź występuje tylko na jodłach?
Nie. Spadź może pojawiać się również na innych drzewach iglastych i liściastych. W zależności od rodzaju drzewa i owadów powstają różne typy pożytku spadziowego.
Dlaczego nie ma miodu spadziowego każdego roku?
Występowanie spadzi zależy od wielu czynników, m.in. aktywności owadów i warunków środowiskowych oraz pogodowych. Dlatego intensywność pożytku spadziowego może być różna w poszczególnych sezonach.
Czy miód spadziowy powstaje z nektaru?
Nie. Miód spadziowy powstaje z surowca zebranego przez pszczoły ze spadzi, a nie z nektaru kwiatowego.
Dlaczego miód spadziowy ma ciemny kolor?
Na jego barwę wpływa charakter surowca oraz naturalne składniki i domieszki obecne w spadzi. Miód ze spadzi jodłowej może przyjmować barwy od szarawo-zielonych i brązowych po prawie czarne.
Podsumowanie
Spadź to początek niezwykłej historii miodu spadziowego.
Nie zaczyna się ona w kwiatku, ale w lesie.
Na jodle pojawiają się owady pobierające sok roślinny. W wyniku ich działalności powstaje słodka, lepka spadź. Odnajdują ją pszczoły, zbierają i przynoszą do ula. Tam rozpoczyna się kolejny etap – przetwarzanie i dojrzewanie miodu.
Dlatego kiedy patrzymy na słoik miodu spadziowego, warto pamiętać, że zanim trafił na nasz stół, wydarzyło się znacznie więcej niż tylko lot pszczoły z lasu do ula.
To historia jodły, owadów, pszczół, pogody, lasu i pracy pszczelarza.
I właśnie dlatego każdy sezon spadziowy jest trochę inny.
👉 Powiązane artykuły
- Miód a alergia – https://miodywadowickie.pl/miod-wielokwiatowy-a-alergia-na-pylki/
- Miód na odporność – https://miodywadowickie.pl/naturalne-sposoby-na-odpornosc-rola-miodu-i-pylku-pszczelego/
- Miód dla dzieci – https://miodywadowickie.pl/miod-dla-dzieci-od-kiedy-mozna-podawac-i-jaki-miod-jest-najlepszy-dla-naszych-pociechj/
- Miód na serce – https://miodywadowickie.pl/miod-na-serce-jaki-miod-najlepiej-wspiera-uklad-krazenia/
Źródła i literatura
- Gałuszka H., Koteja J., Tworek K., „Pszczoły na spadzi”, Kraków.
- Haragsim O., „Spadź i pszczoły”, PWRiL, Warszawa, 1970.
- Burzyńska M., „Miód ze spadzi iglastej pod lupą”, „Pasieka”, 3/2022.
- Witkoś S., „Pożytki spadziowe”, „Pszczelarstwo”, 1967.
Autor: Justyna z Pasieki Miody Wadowickie
